Page 37 - 10_fizik_ogretmenin

DALGALAR 101
ˇ Haberleşme ve savunma sisteminde kullanılan radarlar ses ötesi titreşimle çalışır.
ˇ Ultrason cihazı ses ötesi titreşimle hastalıkların teşhisinde ve gebelik izlemede kullanı-
lır. Ses ötesi ile metaller delinir, yüzey düzeltme işlemi yapılır.

DEPREM DALGASI
ˇ Deprem, yerkürenin sarsılması, titremesi veya oynamasından meydana gelen yer ka-
buğunun anlık hareketidir. Depremler yeryüzünün derinliklerinde yeryüzünün esnek
kısımlarında olur.
EDİTÖR YAYINEVİ
ˇ Sarsıntılar sonucu yer kabuğunda kırılmalar olur. Depremde açığa çıkan enerji, kırılan
parçanın uzunluğuna göre değişir. Depremlerin büyüklüklerine göre yeryüzeyinde ver-
diği hasar can ve mal kaybına yol açmakta, sosyal hayatı ve ülkenin ekonomik durumu-
nu felç etmektedir. Depremle ilgili konuları inceleyen bilim dalına sismoloji, bu alanda
çalışan bilim insanına sismolog denir.
ˇ Depremin büyüklüğü sismograf denilen alet ile ölçülür. Depremin büyüklüğü deprem
sırasında boşalan enerji ile ilgili bir değerdir. Bu değer Richter (Rihter) ölçeği denilen bir
ölçümle tanımlanır. 1 ile 9 arasındaki rakamlarla ifade edilir. Depremin büyüklüğündeki
1 birimlik artış yer hareketlerinde 10 katlık fark yapar.

1. SISMIK DALGALAR
ˇ Depremler oluşum şekillerine göre üçe ayrılır:
a. Volkanik Depremler: Yanardağlardan volkanların fışkırması sırasında meydana ge-
len patlamalardan kaynaklanan depremlere denir.
b. Çöküntü Depremleri: Yer altındaki boşlukların, kömür ocaklarında yer altında bulu-
nan tuzların erimesi sonucu oluşan boşlukların çökmesi sırasında oluşan depremlerdir.
c. Tektonik Depremler: Yer kabuğunu oluşturan levhalarda meydana gelen kırılma ya
da kaymalar sonucunda oluşan depremlere denir.

2. CISIM DALGALARI
A. BOYUNA (P) DALGALAR
ˇ İlk hissedilen dalgalardır.
ˇ Yıkıcı değildir.
ˇ Katı, sıvı ve gaz ortamlarının hepsinde yayılır. Boyuna (P) Dalgaları

B. ENINE (S) DALGALAR
ˇ Yayılma doğrultusuna dik titreşirler.
ˇ Yıkım etkisi yüksektir. Yalnız katılarda yayılır. P dalgası-
na göre yavaştır.

Enine (S) Dalgaları